İş sözleşmelerine eklenen “cezai şart” maddeleri, genellikle işçinin belirli bir süre dolmadan istifa etmesi durumunda işverene yüksek meblağlar ödemesini öngörür. Ancak her cezai şart maddesi kanunen geçerli değildir. Brand Legalolarak, İzmir’de müvekkillerimizin sözleşmelerindeki bu prangaları hukuk süzgecinden geçiriyoruz.
Cezai Şartın Geçerli Olması İçin Altın Kurallar
Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre, bir iş sözleşmesindeki cezai şartın geçerli olabilmesi için şu iki şartın mutlakabulunması gerekir:
Karşılıklılık İlkesi: Cezai şart sadece işçi aleyhine düzenlenemez. Eğer işçi sözleşmeyi haksız feshettiğinde tazminat ödeyecekse, aynı miktar ve şartlarda işverenin de haksız fesih durumunda işçiye tazminat ödeyeceği maddede yer almalıdır.
Eğitim Gideri ve Menfaat: İşveren, işçiye özel bir eğitim vermiş veya ek bir menfaat sağlamışsa, işçinin bu “yatırımın” karşılığı olarak belirli bir süre çalışmayı taahhüt etmesi beklenebilir. Ancak hiçbir masraf yapılmadan sadece “ayrılırsan şu kadar ödersin” demek hukuken geçersizdir.
Mahkeme Cezai Şartı İndirebilir mi?
Evet. Cezai şart maddesi her ne kadar sözleşmede yazılı olsa da, hakim fahiş (aşırı yüksek) gördüğü tazminat miktarlarını işçinin ekonomik durumuna ve kıdemine bakarak indirme yetkisine sahiptir.
Önemli Not: İşçinin asgari geçimini imkansız kılacak düzeydeki fahiş cezai şartlar, kişilik haklarına aykırı bulunarak tamamen iptal edilebilir.
